Review: HEX – Thomas Olde Heuvelt

Creatievelingen raken al dan niet onbewust geïnspireerd door werken over alle genres heen. In geval van bewuste beïnvloeding, stoppen deze mensen soms duidelijke verwijzingen naar hun inspiratiebronnen in hun creaties. Soms zijn het schalkse knipoogjes, dan is het weer een uitgebreid eerbetoon. En in bepaalde gevallen is het zo subtiel weggemoffeld, dat enkel de meest aandachtige lezers de referentie zullen begrijpen.

Maar verwijzen naar een bestaand werk is één ding. Het stelen is iets totaal anders.

Titel: HEX
Auteur: Thomas Olde Heuvelt
Aantal bladzijden: 352
Uitgever: Luitingh Sijthoff

Doorheen mijn leven heb ik al wel een aantal griezelverhalen gelezen, maar HEX is het allereerste dat mij werkelijk gechoqueerd heeft. Niet omdat het eng is; er zijn griezelverhalen voor kinderen die angstaanjagender zijn dan deze tamme zooi. Niet omwille van de gruwelen de auteur beschrijft; wansmakelijk zou er een betere benaming voor zijn. Noch omwille van de misogynie en het casual racisme dat bij bepaalde omschrijvingen de kop opsteekt. Neen, ik was gechoqueerd door de volstrekte schaamteloosheid waarmee Olde Heuvelt de gehele plot van een bestaand verhaal gekopieerd heeft om het zijne te vertellen. Laat het duidelijk zijn: de enige reden waarom ik HEX heb uitgelezen, is zodat ik met een zuiver geweten jullie allemaal op de hoogte kan brengen van dit stuk intellectuele piraterij, alvorens ik het op het executieblok gooi.

Let op! Dit betekent dat ik in deze bespreking per uitzondering al mijn principes overboord zal gooien en dus het verhaal waar nodig zonder enige schroom zal spoilen om mijn punt duidelijk te maken.

Ben je nog steeds mee? Uitstekend! Dan kunnen we meteen de koe bij de hoorns vatten en vertellen waarover HEX gaat. Of, nee, wacht: liever wil ik eerst vertellen waar het kortverhaaltje Het schilderij uit De Griezelbus 1 van Paul van Loon over gaat. Als we daarmee klaar zijn, dan zullen we het verhaal van HEX uit de doeken doen. Beloofd!

Het Schilderij gaat over een dame, Loena genaamd, die in het pittoreske vissersdorpje Gark leeft. Haar oog is dichtgenaaid. Want de bevolking gelooft dat ze een ‘boos oog’ heeft; overal waar Loena met dat loensend oog naar keek, gebeurden namelijk ongelukjes, die erger werden naarmate ze ouder werd. Een schilder komt naar het dorpje om zijn métier te beoefenen. Hij krijgt medelijden met haar omdat ze door de bevolking gemeden wordt en bovendien door de kinderen getreiterd. Loena lokt haar naar haar afgelegen huis en overtuigt de schilder om de draadjes van haar oog los te snijden. Uit dankbaarheid geeft Loena de schilder tijd om uit het dorp te ontsnappen, alvorens ze haar oog opent, waarmee de hel losbreekt.

Ziezo. En dan nu de plot van HEX:

Hex gaat over een dame, Katharina genaamd, die in het gehucht Beek nabij Nijmegen leeft. Haar ogen en mond zijn dichtgenaaid. Want de bevolking gelooft dat ze een ‘boos oog’ heeft; overal waar Katharina naar keek, gebeurden namelijk rampen, die erger werden naarmate ze ouder werd. En met haar woorden kon ze mensen een onbedwingbare drang tot zelfmoord bezorgen. Katharina dwaalt door het dorpje, en via een app worden constant updates gegeven van waar zij zich bevond, zodat de bevolking haar kan mijden. Behalve door enkele jongeren, die haar opzoeken om haar te treiteren. Een wanhopige huisvader gelooft dat Katharina zijn wens in vervulling kan laten gaan als ze haar macht terug heeft. Katharina lokt de man naar een schuurtje en overtuigt hem om de draadjes van haar ogen en mond los te snijden. Uit dankbaarheid geeft Katharina de man tijd om uit het dorp te ontsnappen, alvorens ze haar ogen opent, waarmee de hel losbreekt.

Hoewel het boze oog een concept is dat al sinds mensenheugenis in verschillende culturen over de ganse wereld bestaat, kan ik me niet van de indruk ontdoen dat de plot nagenoeg identiek is aan dat van Het schilderij. En hoewel auteurs voortdurend naar elkaar refereren door bijvoorbeeld elkaars naam te gebruiken in hun werk, of de namen van hun locaties of personages, door te citeren,… maken ze van hun plot en hun proza geheel hun eigen ding. Met HEX, echter, is mijns inziens de grens met plagiaat op agressieve wijze overschreden. O, tussen haakjes, zelfs met het netjes refereren heeft Olde Heuvelt zijn huiswerk duidelijk niet gemaakt: de dodelijke toverspreuk uit het Harry Potter-universum heet Avada Kedavra, niét Avada Kadavra. Dat terzijde, wat we hier zien, is een uitrekking van een bestaand kortverhaal, dat ook nog eens geschreven is in proza die niet van nature uit Olde Heuvelt lijkt te komen; de tekst voelt, veel meer dan de stem van de auteur zelf, aan als een emulatie van Stephen Kings schrijfstijl. Dit wordt het meeste duidelijk in de vele referenties naar popcultuur — soms tot op het ergerlijke af typerend voor Kings schrijfstijl — en aan de royaliteit aan achtergrondinformatie die de meeste personages meekrijgen. Alleen draagt het in het geval van HEX nagenoeg niets bij tot hun ontwikkeling. Waar de protagonisten in Kings boeken haast mensen van vlees en bloed worden, blijven de personages in HEX zielloos. Op geen enkel punt kreeg ik de indruk dat dit verhaal met enig gevoel van oprechtheid geschreven werd.

Laat het nu toevallig zijn dat ik een dikke maand voor ik aan dit boek begon Het had uitgelezen, waardoor de neiging naar Kings schrijfstijl me eens te meer opviel. Zelfs de uitdrukking waarmee Olde Heuvelt wil aantonen dat één van de jongeren, Jelmer, naar de waanzin afglijdt, is zowat woord voor woord dezelfde uitdrukking die Stephen King gebruikte om het fatale kantelpunt van de psychopatische Henry Bowers te illustreren. Daarom kon ik me ook nog eens niet langer van de indruk ontdoen dat Jelmer een goedkoop afkooksel was van Bowers.

Kortom, wie op zoek is naar originaliteit, zal met HEX van een koude kermis terugkomen, want buiten misschien Olde Heuvelts ietwat akelige fixatie op tepels, valt er bitter weinig authenticiteit in de tekst terug te vinden.

Nochtans had Olde Heuvelt de sleutels in handen om met dit verhaal zijn eigen ding te doen. Een hele poos werd erop aangestuurd dat Timo viraal zou gaan met de filmpjes die hij met zijn smartphone van Katharina maakt. Haar bestaan moet immers tot elke prijs verborgen blijven voor de gehele wereld buiten Beek. Maar door Katharina’s bestaan wereldkundig te maken, hoopt Timo de vloek enigszins te verbreken, zodat hij een fatsoenlijke relatie kan opbouwen met zijn vriendinnetje uit Nijmegen. De inwoners van Beek kunnen door Katharina’s vloek hun dorp onmogelijk verlaten, zie je. Dat vriendinnetje krijgt de lezer overigens nooit te zien, en Timo gaat nooit viraal met zijn filmpjes. In de plaats daarvan speelt Olde Heuvelt op veilig door een verhaalelement uit Kings Pet Sematary te gebruiken om daarmee netjes hetzelfde spoor van de plot uit Het Schilderij te blijven volgen. En nu we Pet Sematary vermeld hebben, ik heb zowel op Amazon als op Goodreads recensies gelezen van niet-Nederlandstaligen, en ook daar las ik dingen als brazenly copying the final scene of Stephen King’s book, if anything, has made things even worse.‘ Als zelfs mensen, voor wie Paul van Loon een volstrekt onbekende naam is, het knip-en-plakwerk van Olde Heuvelt veroordelen, kun je je wel voorstellen hoe erg het gesteld is.

Alsof het totale gebrek aan authenticiteit nog niet erg genoeg was, zitten er in de plot van HEX ook nog eens gaten zo diep dat ze de Marianentrog er doen uitzien als een bescheiden waterput. Eerste voorbeeld: Katharina wenst zich te ontdoen van de stiksels die haar ogen en mond dicht houden. Dat spreekt voor zich, natuurlijk. Het eerste filmpje dat alle nieuwe inwoners van Beek te zien krijgen, om hun duidelijk te maken waarmee de arme stumperds zich hebben ingelaten, is videomateriaal van een poging van chirurgen om Katharina’s hechtingen los te snijden. Nadat de chirurgen slechts één enkel draadje hebben losgemaakt in Katharina’s mondhoek, gebruikt zij prompt haar krachten om hen allemaal zelfmoord te laten plegen. Dit maakt dat zij, naast het minst akelige figuur, ook nog eens de meest monumentaal stupide antagonist is die ik ooit in een verhaal ben tegengekomen. Heb je trouwens ooit al eens geprobeerd verstaanbare woorden te fluisteren door enkel een uiterste mondhoek te bewegen? Onmogelijk, zeg ik u. Tweede voorbeeld: het HEX-controlecentrum, de organisatie die sinds jaar en dag gespecialiseerd is in het voorkomen dat Katharina’s ogen geopend worden, heeft geen rampenplan klaar voor het geval dat dit scenario zich daadwerkelijk zou voltrekken. Ik herhaal het zodat dit tot je kan doordringen: de organisatie die erop gericht is het openen van Katharina’s ogen te voorkomen, heeft géén rampenplan klaar voor het geval dat dit scenario zich daadwerkelijk zou voltrekken. Dat Olde Heuvelt dat ook nog eens langs zijn neus weg vermeldt alsof zoiets normaal is, tart alle verbeelding. Kun je het voorstellen dat — ik zeg maar wat — een ramp gelijkend aan de grote brand van Londen  in jouw woonplaats uitbreekt, en dat de brandweer jullie vervolgens verklaart “trek allemaal jullie plan, wij hebben namelijk nooit noodscenario uitgewerkt om jullie in veiligheid te brengen, sorry, doei”? Derde voorbeeld: kennelijk kan men met messen in Katharina’s tepels snijden zoveel men wil, honden kunnen haar armen er half afbijten, maar een vuurwapen met een voldoende zwaar kaliber om haar hele rotkop aan brokkenpap te schieten tegen haar achterhoofd plaatsen en de trekker overhalen, zodat iedereen eindelijk verder kan met zijn of haar leven, kan volgens de arbitraire regels van het verhaal dan plots weer niet. Wat een onzin.

Een bestaand verhaal herkauwen, en toch erin slagen zulke constructiefouten erin weven dat de gehele geloofwaardigheid erdoor instort; je moet het maar kunnen.

Het meest wraakroepende aan het hele boek blijft toch wel het nawoord. Daarin is het Roald Dahl wat de klok slaat: “zonder hem had dit boek nooit bestaan!” Terwijl Paul van Loon, die verdorie het verhaal dat je in HEX leest geschreven heeft, niet eens vermeld wordt. Paul van Loon is de man die mij persoonlijk heeft leren lezen, en om te zien dat één van mijn jeugdidolen zo brutaal geschoffeerd wordt, voelt haast aan als een persoonlijke belediging.

Eén positief ding kan ik wel vertellen over HEX. Het tweede deel van het boek had ik bijna in één ruk uitgelezen. Dus Olde Heuvelt kán blijkbaar wel schrijven. Alleen is het jammer dat hij dit misbruikt om er een slechte collage mee samen te stellen die er nooit in slaagt de som van haar delen te overstijgen. De uitgave van HEX op zich, vind ik al een zeer verkeerd signaal: welke boodschap draag je uit naar aspirant-kunstenaars als je er geen probleem van maakt om plagiaat te publiceren? Gedurende mijn tijd op de kunstschool heb ik studenten gezien wiens diploma geweigerd werd, juist omwille van deze reden. Helaas bestaat dit boek, en dus kunnen mensen als ik niets anders doen dan het in de krachtigste bewoording te veroordelen. Er zijn zoveel prachtige boeken geschreven die van indrukwekkende creativiteit getuigen. Laat de kans om die te ontdekken niet liggen door je tijd aan HEX te verspillen.

score_1

Advertenties

Een gedachte over “Review: HEX – Thomas Olde Heuvelt

  1. Pingback: Boekbespreking: HEX (Thomas Olde Heuvelt) – Jeroen Van Sweeveldt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s