Review: Het – Stephen King

‘Die kinderen die zijn vermoord,’ zei [Beverly]. ‘Wij weten wie het gedaan heeft, en het is geen mens.’

Titel: Het
Auteur: Stephen King
Aantal bladzijden: 1162
Uitgeverij: Luitingh ∼ Sijthoff

(Een bespreking van de film uit 2017 vind je hier.)

Ik ben er gerust op dat dit enkele citaat, die ik uit bladzijde 725 van het boek heb gelicht, volstaat ter introductie. Ik kan niet spreken voor de generaties arme stumpers die pas halverwege de jaren ’90 of later werden geboren en dit legendarische decennium grotendeels onbewust (of helemaal niet) hebben meegemaakt. Maar zonder twijfel had ieder kind dat de vroege nineties meemaakte gehoord van Het, de clown die kinderen eet (vooral populair gemaakt door de verfilming die in 1990 uitkwam, vier jaar na de publicatie van het boek). Ik moet een jaar of zeven, acht zijn geweest toen ik er voor het eerst over hoorde. De geruchten over It verspreidden zich als een lopend vuurtje over de kleine speelplaats van onze kleine lagere school. De jongsten vroegen zich vooral af: ‘Wat is Het? Waar komt Het vandaan? Is Het écht zo gruwelijk als dat Het klinkt?’, en hingen aan de lippen van de stoersten onder de jongens die de film gezien hadden (en daar “een week nachtmerries” aan hadden overgehouden) — meestal de oudere leerlingen die al tien of elf jaar oud waren — en die ons de stuipen op het lijf joegen met details. Hoe volwassenen erover dachten, waren wij nooit te weten gekomen. Onder ons, de kinderen, had It echter heel gauw een haast mythologische status verworven; de Noormannen hadden Loki, de Grieken hadden Ares, de abrahamitische religies hadden Satan, en wij, leerlingen van het Sint-Jozef Instituut te Ekeren, hadden Pennywise, de Dansende Clown.

Al heel vroeg in het verhaal omschrijft King Het als “de apotheose van alle monsters”. Dat is een heel ambitieuze, misschien zelfs stoutmoedige uitspraak. Maar de ambitie druipt van alle bladzijden af; Het is niet zomaar een griezelverhaal. De gehele opzet voelt groots, ja, haast episch aan. Het boek opent met een dubbele proloog; eerst met de beruchte scène waarin de zesjarige Georgie buiten in de regen gaat spelen met zijn papieren bootje, waarbij hij zijn eerste en laatste tragische ontmoeting met de clown meemaakt, en dan de herverschijning van diezelfde clown 27 jaar later. Vervolgens beginnen we zes protagonisten te volgen, die zich niets meer herinneren van wat 27 jaar geleden had plaatsgevonden. Tot zij allen opgebeld worden door de zevende, met de boodschap dat Het terug is. Hun allereerste herinnering die terugkomt, is de eed die zij gezworen hebben om Het voorgoed uit te schakelen, mocht het ooit terugkeren. Wanneer zij opnieuw naar de plaats trekken waar zij hun kindertijd hadden doorgebracht, het fictieve stadje Derry, komen hun herinneringen langzamerhand terug. Het is opgedeeld in een stuk of vijf grote delen, waarbij het verhaal telkens heen en weer schippert tussen belangrijke passages uit de kindertijd van de protagonisten, en hun huidige terugkeer naar Derry.

Dit was de tweede maal dat ik Het heb gelezen. Bij mijn eerste poging was ik afgehaakt gedurende de telefoonscènes. De tweede proloog wordt nodeloos uitgerekt, en te veel aandacht wordt tijdens de telefoonpassages besteed aan Stan Uris, in mijn ogen het minst interessante personage. Bovendien verdwijnt hij voor de rest van het verhaal nagenoeg geheel in de achtergrond. Mike, die zich als laatste bij de groep aansluit, pas rond bladzijde 700, is zelfs meer aanwezig in het boek. Maar nadat ik deze telefoonscènes achter de rug had, kwam ik erachter dat Silver, de fiets waarop hoofdpersonage Bill rijdt, gek genoeg een goede analogie is voor hoe het boek aanvoelt. Het is een fiets die veel te groot is voor de jonge Bill. Hij moet op de trappers gaan staan om het ding fatsoenlijk te kunnen besturen. Daarom krijgt hij de fiets maar moeizaam in beweging. Eens Bill er snelheid mee heeft gemaakt, flitst hij echter als een raket door Derry. En van zodra iedereen na de telefoonscènes naar Derry is vertrokken, en Stephen King over hun kindertijd begint te vertellen, krijgt het verhaal vaart en komen we aan de stukken waarin Het zijn ware kracht laat zien.

Hoewel je zou denken dat iemand die een boek schrijft over een monster dat geen enkel kind spaart een behoorlijke kinderhater moet zijn (onder de slachtoffers van de clown zit een tweeënhalfjaar oude peuter), wordt ironisch genoeg de enorme liefde die Stephen King voor kinderen koestert in de tekst bijna tastbaar. Dit voel je aan de manier waarop hij hun leefwerelden weergeeft. Dit is namelijk zo natuurlijk, zo oprecht, zo herkenbaar, dat je je terug opnieuw herinnert hoe het was om kind te zijn. Naarmate het verhaal vordert wordt het dan ook duidelijk dat de kern van Het, in feite, een ode is aan de kindertijd. Minstens evenveel als dat het een griezelverhaal is, is Het eigenlijk een coming of age-verhaal. Als je Stand by Me hebt gezien, de verfilming van het kortverhaal Het Lijk van Stephen King, dan weet je waaraan je je kan verwachten (het detail dat de kinderen ditmaal door een psychopatische moordende clown achterna gezeten worden terzijde). Dat is één reden waarom de kinderscènes zo ongelooflijk sterk zijn.

De andere reden is simpelweg omdat de kinderen zélf bijzonder innemende personages zijn. Alle zeven hebben zij een eigenschap die maakt dat zij in het beste geval afgestoten worden door de “coole” kinderen. In het slechtste geval vormen zij een doelwit voor pestkoppen. Bill, de natuurlijke leider van de groep, stottert. Richie draagt een bril met hele dikke glazen. Ben is dik. Eddie is fysiek niet sterk en een hypochonder die vooral denkt dat hij astma heeft, Beverly komt uit een arm gezin en loopt daarom regelmatig in slonzige kledij die meestal nog eens niet de juiste maat heeft ook. Stan is joods, en Mike heeft een donkere huidskleur. Zij krijgen een band met elkaar doordat zij allen Pennywise hebben gezien, en hun ontmoeting hebben kunnen navertellen. Bij elkaar komen ze uit hun sociale isolement, en vinden zij steun om met de verschrikking die zij getrotseerd hebben om te gaan. Samen vormen ze de zelf genoemde Stumpersclub, geleid door Grote Bill, die op wraak belust is, omdat Het zijn jongere broertje Georgie vermoord heeft.

De reden waarom Stephen King zo’n groot auteur is, is omwille van de zorg en aandacht die hij besteed aan de karakterschetsing van de personages waarover hij schrijft. En zeker in dit boek is dit belangrijk, want Het neemt immers de vorm aan van zijn slachtoffers’ grootste angsten. Wat dan ook algauw opvalt in Het, is dat, zeker voor iemand die geen opleiding in de menswetenschappen heeft gehad, Stephen King over een ronduit verbluffende mensenkennis beschikt. De manieren waarop de personages in hun latere leven getekend worden door hun opvoeding, kunnen gemakkelijk als casussen gebruikt worden in een cursus psychologie. Omdat ze zo raak zijn.

In tegenstelling tot andere verhalen van King, zoals The Shining, of zijn meesterlijke kortverhaal N., vond ik Het eigenlijk helemaal niet angstaanjagend. Ik vermoed dat dit kwam omdat ik te veel betrokken was bij de Stumpersclub. Mocht ik dit boek gelezen hebben op jongere leeftijd, dan zou ik hebben gewenst dat de leden van de Stumpersclub mijn vriendjes waren. Het kan echter ook te maken hebben met het feit dat Stephen King kansen laat liggen om Pennywise werkelijk eng en gevaarlijk te maken. Ten eerste zijn de vormen waarin Het verschijnt ontleend zijn aan bestaande horrormythologie; zo verschijnt hij bijvoorbeeld als dracula, een mummie, een zombie, of een weerwolf. De opzet van Het was dan wel dat King hiermee een excuus kon verzinnen om in zijn verhaal alle grote griezelfiguren vanuit zijn eigen kindertijd kon laten opdraven, maar toch vind ik dit een beetje jammer, want met het idee dat dit wezen in de vorm verschijnt van iemands grootste angsten, lag de weg naar heel creatieve, verrassende en boeiende mogelijkheden wagenwijd open. Ten tweede ondergraaft King de autoritaire macht van het wezen door hem ‘slaafjes’ te laten gebruiken die in zijn plaats de protagonisten moeten doden. Hij maakt het zichzelf daarbij ook nog eens erg moeilijk door Pennywise weinig meer te laten doen dan de volwassen protagonisten te waarschuwen dat ze Derry moeten verlaten. “Als je niet maakt dat je weg bent voor de avond valt, dan vermoord ik je!” Waarom had Pennywise niet geprobeerd hen ter plekke te doden, toen ze op hun meest kwetsbare moment waren? Dit gebrek aan geloofwaardigheid is ook één van de redenen waarom ik de hoofdstukken van de volwassen personages minder boeiend vind dan de hoofdstukken uit hun kindertijd.

Niettemin was de eindconfrontatie verrassend. Evenals een ode aan de kindertijd, is Het eveneens een eerbetoon aan de schrijver H.P. Lovecraft, wiens werk een enorme inspiratiebron was voor King. Zo wordt ergens in het boek terloops een schilder genaamd Pickman vermeld, dat een personage is uit enkele verhalen van Lovecraft. En zonder veel weg te geven, neemt het verhaal tijdens deze confrontatie plotseling een heel kosmische wending. De allereerste zin die de mysterieuze Schildpad uitspreekt, is op een manier zo eenvoudig én geniaal tegelijkertijd, dat ik niet anders kon dan grijnzend die zin enkele keren opnieuw te herlezen.

Hoewel Het erg traag op gang komt, en het kansen laat liggen om werkelijk fantastisch te zijn, heb ik er enorm van genoten. Tevens beschouw ik dit als Stephen King’s belangrijkste werk. Zelf heeft hij De Donkere Toren uitgeroepen tot zijn magnum opus, maar gezien de enorme culturele impact, de iconische slechterik die King met Pennywise geschapen heeft, de ambitie van het verhaal en de grootse opzet ervan, vind ik dat Het die titel eigenlijk verdient. Intussen is het 31 jaar geleden dat Het verschenen is, en het is ondertussen duidelijk geworden dat Pennywise één van de horrorfiguren is die zal herinnerd worden als talloze andere slechteriken al lang vergeten zijn.

Het is een zeer lang boek. Gedurende twee maanden en een half ben ik op pad geweest met de Stumpersclub. Maar spijtig genoeg moeten ook lange boeken als deze ooit eens dichtgeslagen worden. Het was een mooie rit, en ik zal de Stumpers missen.

score_4

Over de film en de remake
Ondertussen zullen velen onder jullie al wel opgevangen hebben dat It opnieuw verfilmd wordt. Mocht je hem nog niet gezien hebben, hier is de link naar de officiële trailer. Ik heb sommigen moord en brand horen schreeuwen dat Tim Curry onmogelijk overtroffen kan worden. Maar van wat ik tot nu toe heb gezien van deze film; dus niet alleen deze trailer, maar enkele andere televisiespots, staat het wat mij betreft als paal boven water dat deze verfilming het origineel op alle vlakken zal overtreffen. De kinderen lijken uitstekende acteurs. Ik ben zo verliefd op de visuele vormgeving dat ik de hele tijd “O mijn god, dit ziet er zo waanzinnig vet uit” in plaats van “O mijn god, wat is dit eng” denk. De geluidseffecten klinken fantastisch. En hoewel ik aanvankelijk ietwat panikeerde toen ik hoorde dat Pennywise gespeeld zou worden door Bill Skarsgård, die ochot niet ouder is dan 27 (“ze laten die moordende clown spelen door jandorie een snotneus!” …terwijl we stiekem niet eens veel van leeftijd verschillen), wijst alles erop dat hij dit griezelfiguur op fenomenale wijze zal neerzetten. Losstaand van het feit dat hij met zijn lengte van 1.92 behoorlijk imposant overkomt, ben ik enorm onder de indruk van zijn mimiek. In de grijns die hij laat zien in de televisiespots zitten zoveel verschillende indrukken verborgen – onschuldig, kwaadaardig, kinderlijk én creepy tegelijkertijd – dat ik alleen maar mijn hoed kan afnemen voor zijn acteertalent. Voor de nieuwsgierigen onder jullie plaats ik hier even de link naar één van de spotjes. En last but not least: de film is ditmaal véél getrouwer aan het boek.

De remake lijkt in goede handen te zitten, en ik kijk enorm uit naar de release over enkele weken. Jullie ook?

Advertenties

4 gedachtes over “Review: Het – Stephen King

  1. nerdygeekyfanboy

    Wauw, wat een mooie recensie zeg! Ik vond het einde (het kosmische gedeelte) ook heel bijzonder. Ik kan ook niet wachten op de film, de trailers zijn tot nu toe erg gaaf!

    Liked by 1 persoon

  2. Dank je wel voor je leuke reactie! Het schijnt dat in sommige bioscoopvertoningen bij wijze van preview de gehele scène tussen Georgie en Pennywise getoond werd. En als ik de reacties mag geloven, praat Pennywise op een echt freaky manier. Dus de hype is bij mij alleen nog groter geworden!

    Ik heb echter ook gehoord dat ze dat kosmische gedeelte een beetje gaan intomen. Dat lijkt me weer jammer, want het is juist in dat stuk waar je ziet wat Het bedoelt met zijn uitspraak “you’ll float too”, toch?

    Like

  3. Pingback: Review: HEX – Thomas Olde Heuvelt – The Dutch Reading Society

  4. Pingback: Boekbespreking: Het (Stephen King) – Jeroen Van Sweeveldt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s