Review: De wereld van Sofie – Jostein Gaarder

In de eerste instantie komt De wereld van Sofie over als een behoorlijk schizofreen boek. Is het nu een roman? Of een geschiedenisboek over de filosofie? Wie met deze dualistische visie het boek beoordeelt, stoot in ieder geval al gauw op de grootste zwakheid ervan: namelijk dat het op beide fronten tekortschiet.

Titel: De wereld van Sofie
Auteur: Jostein Gaarder
Aantal bladzijden: 558
Uitgeverij: Houtekiet

Naar aanloop van haar vijftiende verjaardag, wordt Sofie bijna elke dag een brief bezorgd. Via deze brieven onderwijst een mysterieuze Alberto haar in de geschiedenis van de westerse filosofie. Sofie raakt geïntrigeerd door deze vreemde leraar, en onderneemt een speurtocht om te ontdekken wie hij is.

Ik ben gedurende de middelbare school in contact gekomen met De wereld van Sofie. Tijdens de laatste twee jaren werd ons het vak filosofie onderwezen. Daarbij werd De wereld van Sofie als leidraad gebruikt. Het is dus niet de eerste keer dat ik het gelezen heb. Alleen heb ik ditmaal, met zowel De geschiedenis van de filosofie van Hans Joachim Störig, als een aantal geschriften uit eerste hand van enkele filosofen zelf achter de kiezen, een iets betere basis om De wereld van Sofie op te beoordelen. Ik ga dit op een ietwat onorthodoxe manier doen: in de regel begin je met de positieve punten, om dan de mindere punten aan te kaarten. Maar omwille van de opbouw van mijn gedachtegang doorheen deze bespreking, moet ik juist de negatieve punten eerst opnoemen.

Laat ik beginnen met het te beoordelen op de manier waarop ik De wereld van Sofie in de inleiding beschreven had: als een boek dat zowel een roman als een geschiedenis probeert te zijn. Ik ga er geen doekjes om winden, als roman is De wereld van Sofie zwak. Om te beginnen komt geen enkel personage erg sympathiek over. Daarvoor zijn hun dialogen te ongeloofwaardig, om niet te zeggen bijzonder onhandig. Deze personages zijn overigens zo vlak, dat ze haast karikaturen van zichzelf worden (die zakenman op het tuinfeest!). Gaarder laat Sofie als spreekbuis optreden voor het feminisme, maar wat zij daarover te vertellen heeft, is erg voor de hand liggend. Bovendien wordt het ook een beetje wrang, aangezien in dit verhaal het de vrouwen zijn die onderwezen worden door de wijze, oude mannen, en dat de overige vrouwelijke personages (de moeders) als onwetend en naïef worden neergezet. Ik zou hem meer geloofd hebben, indien Gaarder van Alberto Knox en Albert Knag vrouwen had gemaakt. Dan was de band tussen Sofie en Alberto tevens niet zo ongemakkelijk overgekomen.

Als we gaan kijken naar het boek als een geschiedenis over de filosofie, dan begint De wereld van Sofie fantastisch, maar valt het compleet in het water na de bespreking van Immanuel Kant. De voor ons meest relevante ontwikkelingen in de geschiedenis van de filosofie vinden plaats nadat Kant met zijn kritieken een geheel nieuw fundament voor de filosofie had gelegd. En juist deze ontwikkelingen worden tijdens de laatste tweehonderd bladzijden aan een ontstellend tempo afgehaspeld. Zo snel, dat een verbazingwekkend aantal belangrijke filosofen in het beste geval nauwelijks belicht worden, en in het slechtste geval compleet genegeerd. Natuurlijk valt het wel te verdedigen als je bedenkt dat Jostein Gaarder ervoor gekozen heeft enkel de filosofen te bespreken die onmiddellijk relevant zijn voor het verhaal dat hij in De wereld van Sofie vertelt. Niettemin wordt dit gebrek extra pijnlijk door het feit dat zijn besprekingen van de filosofen juist zo goed zijn.

Want dat is ongetwijfeld het sterke punt aan De wereld van Sofie. Ik kan mij momenteel niet voorstellen hoe je de theorieën van deze grote denkers op een helderde, meer toegankelijke manier kan uitleggen. Dankzij De wereld van Sofie was ik er bijvoorbeeld achter gekomen dat ik de ideeën van bepaalde filosofische stromingen helemaal fout had geïnterpreteerd! Door de eenvoud en de effectiviteit van de uiteenzetting van hun theorieën, wordt het ook duidelijk wat Gaarder probeerde te bereiken met zijn boek: het is een inleiding tot de filosofie, gericht naar jongeren toe, zoals de veertienjarige Sofie zelf. Het verhaal dat hij rond al deze geschiedenislessen gesponnen heeft, helpt om de lezer te prikkelen om verder te lezen, en om de lezer uit te dagen om kritisch na te denken over de informatie die hij of zij voorgeschoteld krijgt. Mijns inziens heeft Gaarder hiermee een belangrijk doel proberen te bereiken. Want net zoals velen die zich met het vak bezig houden, ben ik van mening dat niet genoeg mensen in deze wereld zich kunnen bezighouden met het bestuderen van de gedachten van deze fascinerende denkers. Helaas zijn de meeste inleidingen tot de filosofie het soort van boeken die ten eerste dik genoeg zijn om er iemand mee dood te kloppen, en ten tweede een te ingewikkeld taalgebruik hanteren om het verteerbaar te maken voor jongeren. Deze twee grote obstakels ruimt Gaarder, naar mijn mening, zeer effectief uit de weg.

Het is jammer dat De wereld van Sofie gehinderd wordt door onhandig uitgewerkte personages en een kurkdroge schrijfstijl, want op zich is dit boek een uitstekend idee om een zo breed mogelijk publiek warm te maken voor de filosofie. Hoe dan ook, wie zich interesseert voor dit vak, maar zich toch geïntimideerd voelt door de omvang van de meer volledige overzichtsboeken, kan in De wereld van Sofie een ideaal startpunt vinden. Hoedt u wel voor de existentiële crisis die het lezen van dit boek kan veroorzaken. Gaarder heeft als inspiratie voor zijn verhaal de filosofie van Berkeley gebruikt, en deze man heeft er een gedachtegang op nagehouden waar een mens niet bepaald vrolijk van wordt. Gedurende het middelbaar had ik zelf aan het lezen hiervan een flinke existentiële kater overgehouden, maar zoals Gaarder zelf in zijn boek zegt: een existentiële crisis is meestal de fase die voorafgaat aan het verwerven van nieuwe kennis.

score_3

 

 

Advertenties

Een gedachte over “Review: De wereld van Sofie – Jostein Gaarder

  1. Pingback: Boekbespreking: De wereld van Sofie (Jostein Gaarder) – Jeroen Van Sweeveldt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s